Analiza finansowa to dyscyplina naukowa mająca na celu dokonanie oceny stanu i wyników finansowych minionej (analiza retrospektywna, ex post), obecnej (analiza operatywna) i przyszłej (analiza prospektywna, ex ante) działalności podmiotów gospodarczych z punktu widzenia racjonalnego gospodarowania. Przedmiotem analizy finansowej jest stan finansowy (tj. stan i struktura majątku i źródeł jego finansowania oraz zdolność płatnicza) oraz wyniki finansowe (przychody, koszty, zysk i starta) podmiotu. Analiza finansowa posługuje się miernikami pieniężnymi. Wspomaga ona zarządzanie. Analiza finansowa jest częścią szeroko rozumianej rachunkowości, stanowi jej końcowy etap i dalsze rozwinięcie. Jest ona wykorzystywana w procesie zarządzania finansowego.
Analiza finansowa dzieli się na:

• analizę sytuacji finansowej przedsiębiorstwa,
• analizę efektywności ekonomicznej działalności przedsiębiorstwa.

Ze względu na stopień pogłębienia badań analitycznych, analiza finansowa może być przeprowadzona metodą porównań, bądź metodą badania przyczynowego.
W metodzie porównań porównuje się co najmniej dwie wielkości, z których jedna jest wielkością faktycznie osiągniętą (ocenioną), zaś druga stanowi bazę odniesienia; obliczone różnice pomiędzy tymi wielkościami nazywa się odchyleniami. Mogą one mieć charakter dodatni lub ujemny.
W celu uzyskania prawidłowych wyników, przed rozpoczęciem badań konieczne jest uprzednie sprawdzenie, czy porównywane wielkości mogą być ze sobą w ogóle porównywane. Często porównywane dane nie mogą zostać poddane porównaniu z powodu różnorakich zakłóceń. Mogą one być następujące:

• Zakłócenia metodologiczne — wynikają z innej treści i sposobu liczenia różnych wielkości ekonomicznych. Wywołane są zmianami w przepisami prawa, które zmieniają m.in. zakres pojęciowy, sposób liczenia wskaźników itp..

• Zakłócenia finansowe — wiążą się one ze zmianami cen sprzedaży produktów, cen materiałów, stawek płac, oprocentowania kredytów, stawek amortyzacyjnych itp.. Mogą zachodzić one na skutek zmian wartości pieniądza w czasie (np. inflacja, kursy walut, stopy procentowe i podatkowe, notowania giełdowe).

• Zakłócenia rzeczowe (przedmiotowe) — spowodowane zmianami zachodzącymi w przedmiocie działalności jednostki, np. przez zastępowanie lub udoskonalanie produktów. Także firmy o takim samym przedmiocie działalności mogą mieć różny dostęp do surowców, mieć inne wyposażenie techniczne, stosować inną technologię itp..

• Zakłócenia organizacyjne — są efektem restrukturyzacji gospodarki i przedsiębiorstw, ich podziałem czy fuzją.

Jako metody badania przyczynowego wyodrębnia się następujące metody: kolejnych podstawień, różnic cząstkowych, funkcyjną, reszty, krzyżowych podstawień, wskaźnikową, proporcjonalnego podziału odchyleń, logarytmowania itp..

Opracowano na podstawie: prac.zbior. pod red. M.Walczak, Analiza finansowa w zarządzaniu współczesnym przedsiębiorstwem, Difin Sp.z o.o., Warszawa 2007; L.Kopczyńska, Rola analizy finansowej w procesie zarządzania przedsiębiorstwem, wyd.III, S.K. w Polsce 2008.